کریستوفر نولان تابستان امسال با فیلم The Odyssey به سینماها بازگشت؛ اقتباسی عظیم از منظومه حماسی هومر که مت دیمون در آن نقش اودیسئوس را ایفا میکند. این اثر با حضور گروهی پرستاره از بازیگران، به یکی از فیلمهای مهم سال تبدیل شده و تاکنون حدود ۱.۸ میلیارد دلار در گیشه جهانی فروش داشته است. The Odyssey همچنین موفق شده امتیاز چشمگیر ۹۴ درصد را از منتقدان راتن تومیتوز دریافت کند.
با نزدیک شدن به فصل جوایز سینمایی، نولان در گفتوگویی درباره شباهتهای مفهومی میان فیلم جدیدش و Oppenheimer صحبت کرده است. رابرت داونی جونیور، بازیگر نقش لوئیس استراوس در Oppenheimer که برای این نقش جایزه اسکار بهترین بازیگر نقش مکمل مرد را دریافت کرد، اجرای این گفتوگو را بر عهده داشت.
نولان توضیح داد که هنگام نگارش بخش پایانی The Odyssey به ارتباط میان این دو فیلم پی برده است. او در این باره گفت:
«وقتی مشغول نوشتن پایان The Odyssey بودم، ناگهان متوجه شدم بخشی از Oppenheimer نیز در این داستان حضور دارد و میان این دو اثر پیوندی شکل گرفته است. چند روز پیش دفترچههای یادداشتم را مرور میکردم و دیدم هنگام نوشتن پایان فیلم یادداشتی ثبت کردهام که در آن نوشته بودم این پایان، ترکیبی از پایان تمام فیلمهایم در قالب یک اثر است.»
در پایان The Odyssey، اودیسئوس پس از چند دهه تلاش برای بازگشت به خانه، تصمیم میگیرد بار دیگر راهی سفری دریایی به سمت غرب شود. او به همراه همسرش پنهلوپه، با بازی آن هاتاوی، ایتاکا را ترک میکند و پسرشان تلماخوس، با بازی تام هالند، مسئولیت اداره پادشاهی را بر عهده میگیرد.
اودیسئوس باور دارد اقداماتی که انجام داده ممکن است به نابودی تمدن فعلی منجر شود، اما در نهایت انسانها قادر خواهند بود جامعهای تازه بنا کنند. یکی از دلایل کنارهگیری او از پادشاهی نیز این است که دیگر خود را شایسته این جایگاه نمیداند؛ چراکه تصمیمهایش خسارتهایی جبرانناپذیر به همراه داشتهاند.
بخش مهمی از این پیامدها به نقشه اودیسئوس برای شکست دادن تروا بازمیگردد. در سکانس پایانی فیلم، اسب تروا در میان شعلههای آتش و همزمان با سقوط شهر به تصویر کشیده میشود؛ صحنهای که بار دیگر مخاطب را با نتیجه نقشهای روبهرو میکند که اودیسئوس برای پایان دادن به جنگ طراحی کرده بود.
او با فریب دادن مردم تروا و متقاعد کردن آنها به پذیرفتن اسب چوبی بهعنوان هدیه، زمینه ورود سربازان به شهر و وقوع فاجعه را فراهم کرد. اودیسئوس بعدها احساس میکند این اقدام سابقهای خطرناک ایجاد کرده و باعث شده اصول مهماننوازی و احترام به مهمانان زیر پا گذاشته شوند.
در واقع، پایان یافتن جنگ با استفاده از چنین فریبی به دیگران نیز این پیام را منتقل کرد که میتوان قوانین زئوس را نادیده گرفت. بهاینترتیب، بنیانهای جامعه متمدن بهتدریج آسیب دیدند. در ایتاکا نیز خواستگاران پنهلوپه از تعهد او به پذیرایی از مهمانان سوءاستفاده میکنند و مشکلات تازهای به وجود میآورند.
این مضمون در Oppenheimer نیز به شکلی متفاوت دیده میشود. فیلم داستان جی. رابرت اوپنهایمر را روایت میکند؛ دانشمندی که با ساخت بمب اتمی، سلاحی با قدرت نابودی گسترده به وجود آورد و در ادامه ناچار شد با مسئولیت اخلاقی و پیامدهای تصمیم خود روبهرو شود.
پایان Oppenheimer به عواقب بلندمدت پروژه منهتن و آغاز رقابت تسلیحاتی هستهای میپردازد. اوپنهایمر با بازی کیلین مورفی، بهتدریج درمییابد که اختراع او میتواند آینده بشریت را تهدید کند و خود را در برابر پیامدهای آن مسئول میبیند.
هر دو فیلم در سکانسهای پایانی از تصاویر نمادین برای یادآوری اشتباه بزرگ شخصیت اصلی استفاده میکنند. در Oppenheimer، تصاویر مربوط به ویرانی هستهای و احتمال نابودی جهان نمایش داده میشوند؛ درحالیکه The Odyssey با بازگشت به تصویر اسب تروا، پیامدهای فریب اودیسئوس را به مخاطب یادآوری میکند.
با وجود موفقیت تجاری چشمگیر The Odyssey، هنوز مشخص نیست این ارتباط مفهومی با آثار قبلی نولان تا چه اندازه در موفقیت آن در فصل جوایز تأثیرگذار خواهد بود. Oppenheimer پیشتر جایزه اسکار بهترین کارگردانی را برای نولان به ارمغان آورد و علاوه بر دریافت جایزه بهترین فیلم، از مجموع ۱۳ نامزدی توانست هفت جایزه اسکار کسب کند.
انتظار میرود The Odyssey نیز در مراسم اسکار ۲۰۲۷ نامزدیهای متعددی به دست آورد، اما هنوز نمیتوان آن را یکی از گزینههای قطعی دریافت جایزه بهترین فیلم دانست. برخی منتقدان و تماشاگران نیز شباهتهای پررنگ این اثر با Oppenheimer را نقطهضعفی برای فیلم جدید نولان میدانند؛ مسئلهای که حتی موفقیت گسترده آن در گیشه سال ۲۰۲۶ نیز نتوانسته کاملاً برطرف کند.
با این حال، نولان اکنون بهصراحت از ارتباط میان این دو فیلم صحبت کرده و نشان داده است که چگونه ایدهها و مضامین آثار قبلیاش میتوانند در پروژههای بعدی او دوباره شکل بگیرند. باید دید The Odyssey چه جایگاهی در کارنامه این فیلمساز پیدا میکند و چه تأثیری بر مسیر حرفهای و انتخاب پروژه بعدی او خواهد گذاشت.
فیلم The Odyssey از تاریخ ۱۲ نوامبر (۲۱ آبان) بهصورت دیجیتالی منتشر شده است.













