کمدی صرفاً به معنای کنار هم قرار دادن چند شوخی یا ساختن موقعیتهایی برای خنداندن مخاطب نیست. یک اثر کمدی موفق باید بتواند از دل روایت و زنجیره اتفاقات، موقعیتهایی خلق کند که بدون نیاز به دیالوگهای بامزه یا شوخیهای تصویری نیز خندهدار باشند. در واقع، گاهی فاصله میان انتظارات مخاطب و اتفاقی که واقعاً رخ میدهد، مهمترین عامل شکلگیری طنز است.
این موضوع در بازیهای ویدیویی اهمیت بیشتری پیدا میکند؛ چراکه برخلاف فیلم و سریال، بازیکن فقط تماشاگر اتفاقات نیست و با تصمیمها و عملکرد خود میتواند در خلق موقعیتهای کمیک نقش داشته باشد. بنابراین، برای ساخت یک بازی کمدی موفق، علاوه بر روایت جذاب، باید مراحل و مکانیکها نیز به شکلی طراحی شوند که امکان شکلگیری لحظات خندهدار را فراهم کنند.
بهطور کلی، طنز در بازیهای ویدیویی در سه سطح داستان، ارتباط میان روایت و گیمپلی و مکانیکهای خود بازی شکل میگیرد. در حالت نخست، دیالوگها، شخصیتپردازی و اتفاقات داستانی عامل اصلی خنده هستند؛ درست مانند آثار سینمایی و تلویزیونی. در حالت دوم، کمدی از برخورد میان روایت بازی و رفتار بازیکن به وجود میآید؛ برای مثال، زمانی که تصمیمهای بازیکن برخلاف انتظارات راوی یا شخصیتهای داستان پیش میرود.
اما در سطح سوم، خود گیمپلی به منبع اصلی طنز تبدیل میشود. در چنین آثاری، مکانیکهای مبتنی بر شانس، فیزیک غیرقابلپیشبینی، تعاملات عجیب و اتفاقات ناگهانی میتوانند بدون نیاز به داستانپردازی یا دیالوگهای طنزآمیز، بازیکن را در موقعیتهای خندهدار قرار دهند.
بازیهای چندنفره نیز ظرفیت ویژهای برای خلق چنین لحظاتی دارند. حضور چند بازیکن با رفتارها و تصمیمهای متفاوت باعث میشود اتفاقاتی شکل بگیرند که حتی سازندگان هم نمیتوانند تمام آنها را از پیش پیشبینی کنند. در ادامه، ۱۰ بازی ویدیویی را معرفی میکنیم که هرکدام به شیوهای متفاوت از ظرفیتهای کمدی این رسانه استفاده میکنند.
۱۰. South Park: The Stick of Truth
کمدی در داستان، شخصیتها و مکانیکهای بازی
در South Park: The Stick of Truth طنز تقریباً در تمام بخشهای بازی حضور دارد. از روایت و شخصیتپردازی گرفته تا طراحی مأموریتها و سیستم مبارزه، همهچیز با همان لحن بیپروای انیمیشن South Park ساخته شده است. بخش زیادی از جذابیت بازی نیز به شناخت مخاطب از شخصیتها، روابط میان آنها و ارجاعات متعدد به قسمتهای مختلف مجموعه تلویزیونی وابسته است.
شخصیتهایی مانند Cartman، Kyle و Butters صرفاً با نام و ظاهر آشنای خود در بازی حضور ندارند؛ بلکه رفتارها، شیوه صحبت کردن و خصوصیات شخصیتی آنها نیز با دقت بازآفرینی شده است.
سیستم مبارزات نوبتی و قابلیتهای ویژه شخصیتها نیز از همان فضای هجوآمیز مجموعه پیروی میکنند. حتی حملات مبتنی بر نفخ و آروغ هم به بخشی از مکانیکهای مبارزه تبدیل شدهاند. به این ترتیب، شوخیهای خاص South Park فقط در میانپردهها دیده نمیشوند و بازیکن هنگام مبارزه نیز با آنها سروکار دارد.
۹. South Park: The Fractured but Whole
هجو دنیای ابرقهرمانها با مبارزات تاکتیکی
در South Park: The Fractured but Whole، رقابت میان گروههای ابرقهرمانی، اختلافات شخصیتها و تلاش آنها برای رسیدن به شهرت، موقعیتهای طنزآمیز متعددی به وجود میآورد. بازی همچنان از شخصیتهای آشنای انیمیشن و ارجاعات مستقیم به آن استفاده میکند و لحن بیپروای مجموعه را حفظ کرده است. در این دنیا حتی اتفاقات ظاهراً جدی نیز بهراحتی میتوانند به سوژهای برای شوخی تبدیل شوند.
یکی از مهمترین نقاط قوت بازی، ترکیب این طنز داستانی با ساختار گیمپلی است. سیستم مبارزه نسبت به نسخه قبلی تغییر کرده و با کنار گذاشتن شکل سنتی نبردهای نوبتی، امکان جابهجایی شخصیتها در محیط و استفاده از موقعیت مکانی را فراهم میکند.
کلاسهای ابرقهرمانی، تواناییهای ویژه و امکان شخصیسازی شخصیت اصلی نیز فرصت مناسبی برای شوخی با کلیشههای ژانر ابرقهرمانی ایجاد میکنند. حتی انتخاب هویت و قدرتهای شخصیتها بخشی از همین رویکرد هجوآمیز است؛ بهطوریکه مرز میان مسخره کردن داستانهای ابرقهرمانی و تجربه کردن آنها در قالب بازی تا حد زیادی از بین میرود.
۸. The Stanley Parable
وقتی بازیکن روایت را به چالش میکشد
طنز در The Stanley Parable بیشتر از رابطه میان بازیکن، راوی و ساختار خود بازی سرچشمه میگیرد. راوی دائماً تلاش میکند مسیر حرکت شخصیت اصلی، Stanley، و اتفاقاتی را که قرار است برای او رخ دهند توضیح دهد؛ اما بازیکن مجبور نیست از دستورهای او پیروی کند.
همین امکان سرپیچی از روایت تعیینشده، موقعیتهای کمیک متعددی خلق میکند. برای مثال، وقتی راوی از Stanley میخواهد از یکی از دو در مقابلش عبور کند، انتخاب در دیگر میتواند تمام مسیر داستان را تغییر دهد. در چنین شرایطی، واکنشهای عصبی، کنایهآمیز و گاهی درمانده راوی به رفتار بازیکن، بخش مهمی از جذابیت طنز بازی را شکل میدهند.
۷. High on Life
سلاحهایی که شخصیت و زبان مخصوص خودشان را دارند
High on Life با ترکیب داستان، طراحی بصری، صداگذاری و مکانیکهای گیمپلی، دنیایی میسازد که تقریباً تمام اجزای آن در خدمت طنز قرار دارند. محیطهای نامتعارف، موجودات فضایی عجیب، تبلیغات غیرمعمول و شخصیتهای فرعی هرکدام به شکلگیری فضایی اغراقآمیز کمک میکنند که قوانین آن با دنیای واقعی تفاوت زیادی دارد.
با این حال، یکی از خلاقانهترین بخشهای طراحی بازی را باید در سلاحهای آن جستوجو کرد. هر سلاح شخصیت، صدا و طرز فکر مخصوص به خود را دارد و حتی هنگام مبارزه یا گشتوگذار در محیط با بازیکن صحبت میکند.
برای نمونه، Kenny تنها یک ابزار برای از بین بردن دشمنان نیست؛ بلکه با لحن و واکنشهای منحصربهفرد خود به همراهی تبدیل میشود که دائماً درباره اتفاقات اطراف اظهارنظر میکند. همین ویژگی باعث میشود سلاحها نیز مانند شخصیتهای داستانی در تجربه طنزآمیز بازی نقش داشته باشند.
۶. Grand Theft Auto V
سه شخصیت متفاوت و موقعیتهای غیرقابلپیشبینی
بخش مهمی از طنز Grand Theft Auto V از داستان، شخصیتپردازی و اتفاقاتی شکل میگیرد که بازیکن در جریان مأموریتها تجربه میکند. سه شخصیت اصلی بازی، یعنی Michael، Franklin و Trevor، دیدگاهها و رفتارهای کاملاً متفاوتی دارند. همین تفاوتها زمینه مناسبی برای ایجاد تضادهای خندهدار فراهم میکند.
در این میان، Trevor بیش از دو شخصیت دیگر در خلق موقعیتهای کمیک نقش دارد. رفتارهای افراطی، خشونتآمیز و غیرقابلپیشبینی او میتوانند حتی سادهترین اتفاقات را به ماجراهایی عجیب و مضحک تبدیل کنند.
مأموریت Trevor Philips Industries نمونهای از این رویکرد است. رفتار نامتعارف Trevor و شیوه برخورد او با دیگر شخصیتها، تضادی میان جدیت ظاهری موقعیت و واکنشهای غیرمنطقی او ایجاد میکند که به طنز ماجرا میافزاید.
این ویژگی فقط به میانپردهها محدود نیست و در جریان بازی نیز ادامه پیدا میکند. بازیکن ممکن است هنگام انجام مأموریتی جدی، به دلیل تصمیمها یا رفتارهای Trevor با اتفاقاتی روبهرو شود که مسیر ماجرا را به شکلی خندهدار تغییر میدهند. آزادی عمل گسترده در دنیای بازی نیز فرصت خلق موقعیتهای طنزآمیزی را فراهم میکند که از پیش نوشته نشدهاند و مستقیماً از تعامل بازیکن با محیط به وجود میآیند.
۵. Portal 2
طنز شخصیتها در دل یک آزمایشگاه متروکه
در Portal 2، بخش زیادی از جذابیت کمدی به شخصیتپردازی و دیالوگهایی مربوط میشود که در فضای خاص بازی قرار گرفتهاند. شخصیتهایی مانند GLaDOS، Wheatley و Cave Johnson هرکدام روش متفاوتی برای خنداندن بازیکن دارند.
GLaDOS با کنایهها و اظهارنظرهای تحقیرآمیز خود شناخته میشود؛ درحالیکه Wheatley بیشتر از طریق دستپاچگی و ناتوانیهایش موقعیتهای خندهدار میسازد. Cave Johnson نیز با سخنرانیهای اغراقآمیز و اعتمادبهنفس بیش از اندازهاش، نوع دیگری از طنز را به نمایش میگذارد.
نکته جالب این است که شوخیهای شخصیتها در محیطی سرد، متروکه و گاهی ترسناک جریان دارند. تضاد میان فضای تهدیدآمیز آزمایشگاههای Aperture Science و رفتار طنزآمیز شخصیتها، تأثیر شوخیها را بیشتر میکند.
۴. Disco Elysium
ترکیب طنز تلخ با فروپاشی روانی یک کارآگاه
در Disco Elysium، داستان و گیمپلی چنان به یکدیگر پیوند خوردهاند که نمیتوان مرز مشخصی میان آنها در نظر گرفت. شخصیت اصلی، کارآگاهی است که پس از یک دوره فروپاشی شخصی و مصرف شدید الکل، حافظه خود را از دست داده است. او در کنار پیگیری یک پرونده قتل، باید گذشته و هویت خودش را نیز دوباره کشف کند.
وضعیت روحی و ویژگیهای شخصیتی این کارآگاه، در کنار سیستم مهارتهای بازی، زمینهای منحصربهفرد برای خلق لحظات کمدی و دراماتیک فراهم میکند. مهارتهای مختلف شخصیت اصلی تنها تواناییهای او را تعیین نمیکنند؛ بلکه هرکدام صدایی مستقل دارند و در قالب گفتوگوهای درونی، درباره اتفاقات و انتخابهای بازیکن نظر میدهند.
یکی از جذابترین بخشهای این ساختار، نقش شانس و تاس در شکلگیری اتفاقات بازی است. بسیاری از تعاملات و مسیرهای داستانی به موفقیت در آزمون مهارتها وابستهاند و نتیجه آنها همیشه قابل پیشبینی نیست. به همین دلیل، حتی تلاش برای انجام کاری ساده یا برقراری یک گفتوگوی معمولی ممکن است به شکلی غیرمنتظره به فاجعهای خندهدار تبدیل شود.
ماجرای تلاش برای پیدا کردن کفشها، مواجهه با کراواتی که انگار شخصیت مستقلی دارد و تلاش برای اجرای یک آهنگ در کافه، نمونههایی از این موقعیتها هستند. در تمام این اتفاقات، طنز از ترکیب شخصیتپردازی، دیالوگها، انتخابهای بازیکن و نتایج پیشبینیناپذیر مکانیکها شکل میگیرد.
البته جذابیت این صحنهها فقط به خنداندن بازیکن محدود نمیشود. بسیاری از آنها در کنار جنبه طنزآمیز، بخشهای تلخ و تراژیک شخصیت اصلی را نیز آشکار میکنند. همین ترکیب خنده و اندوه، هویت ویژه Disco Elysium را ساخته است.
۳. Bully
طنز تلخ و اغراقآمیز از زندگی مدرسهای
در Bully، کمدی از ترکیب داستان، شخصیتپردازی و نمایش اغراقشده فضای مدرسه به وجود میآید. بازیکن در نقش Jimmy Hopkins قرار میگیرد و با دنیایی روبهرو میشود که روابط میان دانشآموزان، معلمان و گروههای مختلف اجتماعی، بخش مهمی از آن را شکل میدهند.
هر گروه در محیط مدرسه ویژگیها و رفتارهای خاص خودش را دارد؛ از ورزشکاران و قلدرها گرفته تا دانشآموزان درسخوان و افرادی که از سوی دیگران طرد شدهاند. تفاوت میان این گروهها و برخوردهای گاه متضاد آنها، موقعیتهای طنزآمیز متعددی ایجاد میکند.
لحن هجوآمیز بازی نیز باعث میشود حتی اتفاقات معمولی زندگی مدرسهای، ظرفیت تبدیل شدن به صحنههایی خندهدار را داشته باشند.
۲. R.E.P.O
وقتی اشتباهات بازیکنان به منبع اصلی خنده تبدیل میشوند
در R.E.P.O. برخلاف بسیاری از بازیهای این فهرست، طنز بیشتر از مکانیکهای گیمپلی و تعاملات غیرقابلپیشبینی بازیکنان با محیط به وجود میآید. اینجا خبری از شخصیتپردازی پیچیده یا دیالوگهای از پیش نوشتهشده برای خنداندن مخاطب نیست؛ بلکه طراحی مراحل، فیزیک اشیا، رفتار دشمنان و جلوههای صوتی و تصویری شرایطی میسازند که بازیکنان ناخواسته در موقعیتهای خندهدار قرار بگیرند.
برای مثال، ممکن است چند بازیکن هنگام جابهجایی یک شیء ارزشمند و شکننده، به دلیل برخورد اتفاقی با محیط، ظاهر شدن ناگهانی دشمن یا اشتباه یکی از اعضای گروه، همهچیز را به فاجعهای خندهدار تبدیل کنند.
بخش مهمی از جذابیت این لحظات به ترکیب شانس و طراحی مراحلی مربوط میشود که همیشه به برنامهریزی دقیق پاداش نمیدهند. گاهی یک تصمیم اشتباه، برخوردی تصادفی یا حتی موفقیتی غیرمنتظره، نتیجهای کاملاً متفاوت از انتظار بازیکنان رقم میزند.
۱. Split Fiction
پیوند خلاقانه داستان، همکاری دونفره و موقعیتهای طنزآمیز
Split Fiction یکی از نمونههای قابلتوجه برای بررسی ارتباط میان داستان، گیمپلی و کمدی در بازیهای ویدیویی است. داستان این بازی درباره دو نویسنده به نامهای Mio و Zoe روایت میشود که هرکدام به دنیایی متفاوت تعلق دارند؛ یکی به داستانهای علمیتخیلی علاقهمند است و دیگری در فضای فانتزی و خیالپردازی فعالیت میکند.
قرار گرفتن این دو شخصیت با علایق و جهانبینیهای متفاوت در کنار یکدیگر، از همان ابتدا زمینه مناسبی برای شکلگیری تضادهای طنزآمیز فراهم میکند. با این حال، خلاقیت اصلی بازی زمانی مشخص میشود که تفاوت دنیای داستانی این دو نویسنده به بخشی از ساختار گیمپلی تبدیل میشود.
بازیکنان در طول ماجراجویی دائماً میان جهانهای علمیتخیلی و فانتزی جابهجا میشوند. هرکدام از این دنیاها نیز قوانین، مکانیکها و چالشهای مخصوص به خود را دارند و همین تنوع، فرصتهای متعددی برای خلق موقعیتهای غیرمنتظره ایجاد میکند.
یکی از بخشهای جالب بازی، مرحله دندانپزشکی است که ماجرای داستان ترسناکی را روایت میکند که Zoe در پنجسالگی نوشته بود. این مرحله هم از نظر روایت و هم از لحاظ گیمپلی، فضایی طنزآمیز دارد. برخی مکانیکهای مبتنی بر شانس نیز باعث میشوند اتفاقات پیشبینیناپذیری رخ دهند؛ از جمله زمانی که بازیکن و همراهش در نقش دو دندان، در دنیای شیرینیها به اطراف پرتاب میشوند.
طنز این بخش دو لایه دارد. در سطح نخست، مبارزه دو دندان با دندانپزشکی که به موجودی ترسناک و شیطانی تبدیل شده، موقعیتی عجیب و خندهدار میسازد. اما لایه عمیقتر به نگاه کودکانه و وحشتزده Zoe پنجساله نسبت به دندانپزشک مربوط میشود. تصور اغراقآمیز و خصمانه یک کودک از چنین موقعیتی، در ابتدا خندهدار به نظر میرسد؛ اما در ادامه، جنبهای قابلتأمل نیز پیدا میکند.























